Blog Burn-out

Een burn-out tussen je oren? en waarom dat geloven je herstel zal ondermijnen (blog 1)

Bij het vaststellen van een burn-out wordt gevraagd naar mentale aspecten zoals cynisme over het werk en verminderde betrokkenheid bij het werk. Deze mentale afvlakking wordt als een diagnostisch criterium voor een burn-out gezien en lijkt hiermee te suggereren dat er ook vooral wat tussen je oren mis gaat.

Ook bij behandeling van burn-out wordt al snel door professionals gekeken naar de persoonlijke crisis en wat men hier van moet leren. Vaak krijgen mensen adviezen om ‘niet langer voor zichzelf weg te rennen’ en dit keer ‘echt de confrontatie met zichzelf aan te gaan’. Ook populaire boeken als ‘Als een feniks uit de as’ benadrukken de spirituele crisis die aan de burn-out ten grondslag moet liggen en focussen al snel op de benodigde persoonlijke groei en hoe deze te verwezenlijken.

Mensen die op het punt komen dat ze langdurig door het ijs zakken en dus burn-out raken, geven enerzijds een veelheid van redenen aan wat hun het laatste zetje heeft gegeven. Anderzijds is hier vaak een emotioneel of mentaal aspect de daadwerkelijke druppel geweest. Voorbeelden hiervan zijn een zoveelste nare opmerking of die onterechte negatieve beoordeling. Ook dit lijkt nogmaals te benadrukken dat het vooral de mentale veerkracht is die is gebroken.

Verschil overspannenheid en burn-out

Al dit lijkt dus te suggereren dat het vooral de wilskracht is die op is en dat de weg uit een burn-out het herpakken of hervinden van je mentale kracht dient te zijn (liefst in combinatie met jezelf heruitvinden). Veel mensen die zich voor behandeling aanmelden zijn dan ook nog naarstig bij zichzelf op zoek naar die aan-knop en proberen zichzelf af te stoffen, overeind te zeulen en voort te schreeuwen. Alleen dan zonder resultaat, behalve dan een verder toenemend gevoel van frustratie en gevoelens van falen. Op zich is deze neiging heel logisch, want zolang er sprake was van ‘alleen’ overspannenheid ging het ook nog net. Maar precies hier zit het verschil tussen overspannenheid en burn-out: op het moment dat er niks meer start, ook niet met de beste wil van de wereld, dan is de overspannenheid overgegaan in de burn-out: een periode van voortdurende klachten.

In deze en komende blogs over burn-out zal ik onderbouwen dat een burn-out vooral primair een lichamelijke uitputtingsreactie is. En dat juist het benaderen van een burn-out als psychische zwakte het herstel ernstig kan ondermijnen.

Maar waarom dan naar een psycholoog als het toch vooral een fysieke aandoening betreft? Ten eerste kan je zeggen dat mensen zichzelf natuurlijk wel emotioneel en mentaal gezien enorm tegen kunnen komen. Ten tweede zou ik eerlijk gezegd oppassen naar ‘iedere’ psycholoog te gaan: alleen psychologen die voldoende onderkennen dat er sprake is van een fysieke uitputtingsreactie zullen voldoende rekening kunnen houden met de verschillende fases van herstel en hiermee tot een zo ‘vlot’ en ‘soepel’ mogelijk herstelproces kunnen komen (als de woorden ‘vlot’ en ‘soepel’ überhaupt wel in combinatie met een burn-out gebruikt mogen worden).

Drie uitgangspunten vormen de basis van mijn benadering:

1)      Een burn-out is vooral een lichamelijke uitputtingsreactie

2)      De mentale attitude waarmee je je klachten en jezelf benadert gedurende je burn-out bepaalt voor een heel groot deel de duur van je herstel (zowel ten positieve als ten negatieve; voor optimaal herstel is er dus een bepaalde mindset nodig en die is er gelukkig ook!).

3)       Het herstel bestaat uit verschillende fasen en de volgorde en timing van verschillende ‘interventies’ is hierom belangrijk.

Wat betreft de eerste twee punten zou je ook kunnen zeggen: hoe meer je een burn-out als iets lichamelijks kan zien en hoe meer je snapt wat je even wel en niet meer van jezelf kan en moet verwachten, hoe eerder je lichaam in herstelmodus zal komen. Weer anders: in zekere zin herstelt het lichaam zich vanzelf, mits je het niet teveel in de weg zit. En om nog wat olie op het vuur te gooien: het zal je echt helpen als je jezelf (even) als een patiënt kan zien!

Je burn-out leren begrijpen

Meer nog dan bij alle andere klachten denk ik dan ook dat de juiste informatie over burn-out en de fasen van herstel je al van een dolend pad af kunnen helpen en je een enorm eind op weg kunnen helpen. Dan heeft het altijd nog tijd nodig, maar snappen waar je in zit en wat dit betekent geeft je een kader waarmee je jezelf weer kunt begrijpen en je herstel kunt optimaliseren. En dus een kader waarmee je op kan houden om met al je goede bedoelingen je herstel te saboteren.

Dit is dan ook de belangrijkste reden dat ik er voor kies om in eerste instantie vooral over het herstel van burn-out te bloggen. Door alleen al te lezen over wat er allemaal bij komt kijken kan je jezelf en je herstel een groot plezier doen.

Zelf heb ik gemerkt in de jaren dat ik mensen met een burn-out heb helpen herstellen dat ik mij steeds meer ben gaan toeleggen tot een soort voortdurende ‘psycho-educatie’. Dit wil zeggen: vooral veel vertellen en uitleggen om hiermee het kader van herstel te scheppen. Alhoewel er een vast behandelprotocol is, met allerlei nuttige oefeningen ben ik vooral ook de rode draad erachter gaan belichten, in plaats van mij te beperken tot alleen de meer praktische aanpak van het behandelprotocol.

Vaak heeft het alsnog ook tijd nodig om de kwartjes te laten vallen. Je zult toch de verschillende mindsets moeten uitproberen om te kunnen ervaren wat echt wel en niet werkt en om de wetten van een burn-out te leren kennen. In die zin is de burn-out zelf nog altijd de beste leermeester! De taak van de psycholoog is er dan ook een van ‘tolk’: hoe leer je de taal en de wetten van de burn-ot verstaan. En de burn-out heeft namelijk een aantal wetten die enorm contra-intuïtief kunnen voelen. In volgende blogs zal hier  dieper op ingegaan worden. Om alvast een tipje van de sluier op te lichten:

De eerste paradox van burn-out zit er in dat alhoewel het vooral als een lichamelijke verstoring moet worden gezien, juist de mentale aspecten van ultiem belang zijn in het herstel (maar op een wezenlijk andere manier dan hoe veel mensen  het automatisch benaderen, want het gaat toch vooral niet in het herpakken van je mentale kracht).

Maar hoe zit het dan met die mentale aspecten waarmee dit blog begonnen is? Hoe kan het dat de klachten ook tot duidelijke mentale verstoringen leiden en hoe kan het dat vaak emotionele incidenten de laatste druppel zijn? Wat mij betreft is dit vrij eenvoudig te duiden. Ik draai het ook liever om: zou het niet gek zijn dat je op het moment dat als je volledig overspannen, uitgeput en cognitief murw bent je hier mentaal ook niet van uit balans zou raken, alsof lichaam en geest gescheiden zijn? Bij een burn-out is vaak niet alleen je immuunsysteem van slag, maar zijn er ook grote hormonale schommelingen en verstoringen. Juist dit maakt dat het vaak zo moeilijk is om weer eens te gaan ontspannen. Waarom zou het dan alleen in fysieke klachten te merken moeten zijn?

Het punt is vooral dat het mentale niet als direct aangrijpingspunt voor behandeling moet worden genomen. De belangrijkste reden hiertoe is nou immers juist dat hier bij een burn-out per definitie geen rek of energie meer voor is! Het is opper dan op en van jezelf verlangen om het anders te ervaren is gewoon een brug te ver. Uiteindelijk is het natuurlijk ook de bedoeling wat te leren om en om het in de toekomst te kunnen voorkomen. In die zin is het cliché gelukkig weer waar: je kan en zal er echt beter uit komen. Maar het punt is dat vaak gemist wordt aan welke volgorde de behandeling zich dient te houden.

De tweede burn-out paradox die in een volgend blog verder zal worden uitgewerkt is dat hoe harder je knokt hoe dieper je wegzakt (en hoe gefrustreerder je uiteindelijk zal worden). Het is net als drijfzand: door je te verzetten kom je dieper vast te zitten. Op het moment dat je dit als falen gaat ervaren en wanhopig wordt dan is er ook de kans dat je bovenop je burn-out een depressie ontwikkelt. En alhoewel deze combinatie dus veel voorkomt zal ik ook toelichten waarom in zo’n geval nog steeds vooral een burn-out behandeling op zijn plaats zal zijn.

Een vaak gehoorde uitspraak geldt ten zeerste voor burn-out: het gedrag dat je in een probleem heeft gebracht (zeer langdurige wilskracht) zal nooit het gedrag zijn dat jou er ook uit zal kunnen halen. Het gaat vooral om het loslaten van het vechten en omarmen van een andere mindset of benadering naar jezelf en je klachten. Allereerst om gewoon te kunnen herstellen en uit die hoge versnelling van gespannenheid te kunnen komen. Dit is een noodzakelijke tussenstap die niet overgeslagen kan worden. En natuurlijk zit hier ergens ook een wezenlijke verandering in verborgen.

In mijn volgende blog(s) over burn-out zullen al de fasen en stappen van herstel verder toegelicht worden. Heb je al een vraag of een reactie: voel je vrij hieronder te reageren.

Dit bericht heeft 12 reacties
  1. Geweldig, deze blogs. Eindelijk eens een andere, betere kijk op- en aanpak van burn-out, waarbij gekeken wordt naar oorzaak en oplossing, zonder mensen op te jutten en schuldgevoel, omdat het allemaal niet meer lukt, aan te wakkeren.

  2. Interessant artikel, maar ik ben het er niet helemaal mee eens, sprekend vanuit 1) stress-burn-out specialist en schrijver van het boek ‘Stress en burn-out’ en 2) ervaringsdeskundige en wel om deze reden: je schrijft dat het een lichamelijk verhaal is maar zegt aan het eind ook dit: ‘Het gaat vooral om het loslaten van het vechten en omarmen van een andere mindset of benadering naar jezelf en je klachten.’
    Dus zeg je dat een andere mindset of benadering van je klachten nodig is, dit is dus een mentaal en emotioneel stuk van het herstelproces!
    Ik ben erachter gekomen dat het gaat om het hele pakket: 1) mentaal om je grenzen te leren kennen en aan te kunnen geven (nee zeggen, loyaliteit relativeren, zelfwaardering enz zodat je herhaling voorkomt ), 2) lichamelijk, je hebt rust nodig maar hoeft niet 6 maanden op de bank te liggen, matige beweging zoals wandelen, fietsen, zwemmen enz is uitstekend zeker in combinatie met de buitenlucht, en vergeet voeding niet, veel bijnieruitputting (wat bijna elke burn-outkandidaat heeft) wordt versterkt door onvolwaardige voeding, verkeerde vetten en een leefstijl die voor verbetering vatbaar is en 3) spiritueel/zingeving. Als je het gevoel mist van waardering, erkenning en niet beseft dat jij en je werk ertoe doen is daar ook heel veel op te winnen.

    1. hoi Tini,
      dank voor je reactie. toch is hetgeen waar je het niet helemaal mee eens bent wel precies wat ik bedoel: het gaat primair om een lichamelijk herstel waarbij je jezelf onbedoeld enorm in de weg kan zitten. Dus waarvoor de mindset (begrip van burn-out, dit te onderkennen en weten wat even wel en niet meer van jezelf te verwachten) van wezenlijk belang is. Maar ook met de juiste mindset heeft het nog zijn tijd nodig en zijn er verschillende fasen. Weten/leren waar je grenzen liggen kan in de acute fase echt nog niet. Klopt dat het inderdaad niet gaat om totaal niķs te doen, maar wel om te staken op wilskracht te herstellen. Misschien dat mijn andere blogs het verder verduidelijken hoe ik het bedoel? ik kan me dus vrijwel helemaal in je punten vinden, maar ik geloof niet dat ik heel anders beweer. Mocht je nog vragen of opmerkingen hebben dan hoor ik het graag.
      groeten,
      Robbert

  3. Als erkend zwaar burn-out’er herken is zeer zeker wat er in dit blog geschreven wordt. Overigens ook in de reactie van Tinie Worp. Ik heb de eerte burn out eigenlijk geen aandacht gegeven, doorgegaan waar ik had moeten stoppen. Dat heeft geleid tot een tweede en wellicht al derde burn out die keihard binnenkwam inclusief de gemelde depressie. Na zeven maanden dacht ik er weer te zijn. Niet dus, Weer drie maanden uitgevallen. Wat ik nu merk is een stevige terugslag op zijn tijd en moet ik, helaas voor mijn werkgever, weer de grenzen stellen, weer de draad oppakke en weer een time-out nemen. Omdat mijn werkgever zeer medewerkzaam is, combineer ik verlof en ‘ziekte’dagen. Ik kan uit ervaring melden dat het zeer wenselijk is om A) een goede therapeut te vinden met ervaring in burn out die de zaak goed aanpakt, B) je als patiënt te beschouwen, C)je niets aan te trekken van onbegrijpende omgeving die soms zwaar negatieve opmerkingen maken waar je alleen nog maar verder van weg zakt D)goedbedoelde adviezen van leken naast je neer te leggen, ze helpen namelijk echt niet en E)neem de tijd voor herstel die nodig is. Ik heb het geluk dat ik een partner heb die begrip heeft en meewerkt voor het herstel, een werkgever die mij de ruimte biedt die nodig is en een plek waar ik mij veilig voel en tot rust kan komen, namelijk een boot. Ik besef dat de meeste mensen dit geluk niet hebben en dat ik bevoorrecht ben. Een goede therapeut,coach, psycholoog etc moet voor iedereen kunnen. Meer kennis over dit onderwerp bij bedrijfsartsen is niet alleen wenselijk maar noodzaak!

  4. Dank voor je blogs, Robbert! Ik ben zelf aan het herstellen van een burnout en vind jouw visie op herstel en reintegratie zeer verhelderend. Niet alleen mensen die met stressklachten te maken hebben zullen hier veel aan hebben, ik denk dat ook veel professionals/werkgevers/collega’s/naasten iets kunnen leren van jouw blogs.

  5. Eindelijk een burn-out blog van iemand die het snapt, en het goed kan uitleggen. Mensen maken opmerkingen als “Ik ben ook wel eens moe”, “als je kan facebooken kan je ook werken”, “je moet gewoon een andere mindset hebben”. Aan hen laat ik dit artikel lezen.

  6. Beste Robbert,

    ik heb precies dezelfde ervaring; de burnout is voornamelijk een lichamelijke ‘ziekte’. De nare gevoelens van overbelasting, hoofdpijnen, emotie etc. in je hoofd moet je maar ‘even’ voor lief nemen/ jezelf patient voelen; ze worden uiteindelijk vanzelf minder als het lichaam meer hersteld is. Ook diepgaand over problemen praten met een psycholoog heeft bij mij heel weinig uitgehaald, en leidde steevast tot instorten/ terugval. Dit soort moeilijke gesprekken moet je echt voor later bewaren als het lichaam in de basishouding weer een beetje hersteld/ rustig/ vrij van stress is.

  7. Van managementcentrum De Baak las ik dit in een artikel van hen op Twitter, lees en huiver en vooral kan iemand met autoriteit zoals Isamu dit managementcentrum van repliek dienen?
    ” 1. Stress is niet schadelijk
    Je moet een presentatie houden om jouw project er door te krijgen bij het management team. Of je hebt zoveel op je bord liggen, dat je met haast alles probeert af te krijgen. Je ervaart stress. Soms een hele dag lang, of zelfs iedere dag. Je hartslag gaat omhoog en je ademt sneller.

    Uit onderzoek blijkt dat niet de fysieke stress zelf, maar jouw reactie op stress bepaalt of het schadelijke gevolgen heeft. Als je ervoor kiest de stressreactie als helpend te ervaren –bijvoorbeeld: ‘mijn adem gaat sneller zodat mijn hersenen meer zuurstof krijgen en ik beter kan nadenken’- creëer je de fysieke gesteldheid van moed die lichamelijk hetzelfde uitwerkt als blijdschap. Bij positief gewaardeerde stress blijven de bloedvaten soepel en wijd. Bij negatief geïnterpreteerde stress vernauwen je bloedvaten, wat op de lange duur je gezondheid beïnvloedt. Hoe je denkt en handelt tijdens stress maakt dus het verschil.

    En dit is nog niet alles. Naast het welbekende hormoon adrenaline komt er ook een ander stresshormoon vrij, namelijk oxytocine. Dit hormoon stimuleert sociaal gedrag: je zoekt automatisch hulp bij anderen of je helpt. Het is een overlevingsmechanisme. Dit hormoon zorgt er ook voor dat het hartweefsel herstelt. Wanneer je er expres voor kiest je tijdens een stressreactie empathisch te verbinden met anderen, wordt de aanmaak van dit hormoon gestimuleerd. Hiermee creëer je fysieke veerkracht en herstel. En tegelijkertijd help je mee aan vriendschappelijke verhoudingen.”

    1. Hoi Laure,
      ja, een nogal ‘optimistisch’ artikel. Ik denk dat als je aan de goede kant van een burn-out/overspannenheid zit er wel een grotere bandbreedte is over hoe je kan omgaan met stress. Ik denk wel dat deze bandbreedte hoe dan ook beperkt is (en dit artikel wel erg in de maakbaarheid hiervan gelooft en suggereert dat alles om te denken valt).
      maar waar ik vooral een punt van wil maken is dat zodra de uitputtingsreactie heeft plaatsgevonden er totaal geen ruimte meer is om er nog anders tegen aan te kijken. Dan is die bandbreedte nul geworden. Dit wordt helaas vaak vergeten/ niet onderkend. Dank voor je input!

  8. Beste Robbert,

    Veel dank voor je blogs. Ik ben 14 maanden geleden uitgevallen. Ik heb – perfectionistisch als ik ben – heel veel gelezen, maar dit is veruit het meest nuttige en herkenbare. Heb het voorbije jaar onbewust dingen geprobeerd die in jouw blogs staan, maar net een beetje verkeerd en vooral veel te snel.

    De therapeuten die ik onderweg ontmoet heb, focusten wat mij betreft ook veel te veel op het mentale (en op het verkeerde moment), waardoor ik vaak net dieper in m’n eigen hoofd wegzonk. Wat dus net niet hielp.

    Deze blogs maken alles weer veel duidelijker en sterken me in het idee dat mijn meest recente beslissing (even met alles kappen, om gewoon helemaal tot rust te komen) wellicht de juiste was. Woonde ik niet in België, ik kwam meteen naar jullie praktijk om me verder te laten begeleiden.

    Veel dank nogmaals. Ik stuur deze blogs alvast door naar kennissen met BO of naasten die het beter wil begrijpen.

    Dank,
    Marijn

    1. Beste Marijn,
      dank voor je lovende woorden! en fijn te horen dat het je helpt met het leggen van je herstelpuzzel. Stap voor stap en less is more zijn wel de deviezen.
      Ook dank voor het doorsturen!
      En kan me voorstellen dat het wat ver is. Maar mocht je nog concrete vragen hebben dan wil ik altijd meedenken.
      vr. groet,
      Robbert

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *